Hế lô anh em. Nay mình sẽ viết một bài về chuyện học hành hồi đại học của mình. Hồi đó mình học ngành hệ thống thông tin quản lý (MIS) của trường ĐH Ngân hàng.

Chuyện là lễ rồi về quê chơi. Có mấy đứa bạn nó hỏi giờ làm gì rồi. Mình nói làm BA thì 9 đứa hết 10 đứa chả biết BA là làm cái vẹo gì hết. Giải thích một hồi mà nhìn anh em cũng chả sáng sủa lên được miếng nào o_O

Kể sâu sa hơn thì hồi đó mình học Hệ thống thông tin quản lý. Bà con anh em cũng hay hỏi: học ngành này là học gì, rồi ra làm gì. Mình cũng có nói mà hồi đó ngáo ngáo có biết gì đâu nên nói tùm lum hết.

Nay mình sẽ biết bài này. Một là cho những ai chưa biết ngành này học gì, làm gì thì biết. Hai là cho anh em nào đang học ngành này mà còn đang hoang mang quá thì đọc cho đỡ hoang mang chơi. Đọc xong bao hết hoang mang. Ai đọc xong mà còn hoang mang thì… hên xui nha anh em :))

1. Con đường dẫn dụ vào ngành hệ thống thông tin quản lý

Nói thiệt thì hồi cấp 3 mình học dở ẹc. Còn nói giảm nói tránh thì là học cũng tàm tạm. Lên lớp hết hát hò rồi ngồi chém gió. Về nhà thì lười thôi rồi luôn.

Hồi chuẩn bị thi đại học thì đặt mục tiêu là thi vào trường không cần xịn lắm. Nhưng cũng đừng tàng lắm. Tiếp đến là lựa cái ngành nào mà điểm đầu vào thấp thấp chút cho chắc cú. Cái mình thi vào ngành MIS của ĐH Ngân hàng (chuẩn năm trước lấy 16 điểm). Đó là cái lý do đầu tiên mà mình lựa ngành này.

Lý do thứ hai là hồi đó mình chơi game cũng nhiều. Chủ yếu là chơi PES, game đá banh á. Chơi original chán quá, mới mò mẫm cài patch, cài bản nâng cấp này nọ lên chơi. Lâu rồi cũng dần dần mò tới mấy cái tool add face cầu thủ, boots, kits, abc, xyz… Cái về sau học cách chỉnh mặt cầu thủ trong game. Nên mò tới Photoshop. Mò tới mò lui, cái ngó bộ mình cũng có vẻ am hiểu công nghệ thông tin >:D

Nên lúc đầu tính thi Công nghệ thông tin. Tìm hiểu thì thấy CNTT có nhiều cái nhức đầu quá. Mình thì lại muốn cái gì nó liên quan tới kinh tế một chút. Hồi đó mò trong cuốn tư vấn tuyển sinh của trường thì thấy có ngành Hệ thống thông tin quản lý.

Hồi đó bác Gồ chưa có nhiều thông tin về ngành này đâu. Hồi mình chuẩn bị thi là giữa 2012. Đọc trong cuốn tuyển sinh với hỏi chị mình thì hiểu nôm na: Hệ thống thông tin quản lý nó kết hợp giữa 50% kinh tế và 50% CNTT. Quá ngon. Quá hợp 2 tiêu chí. Thế là quất luôn. Thi phát đậu ngay.

Năm đó trường lấy 17 hay 18 hay 19 gì đó mình cũng quên rồi.

Đó là cái duyên dẫn mình tới ngành này. Nhưng sau 3 năm học, ngồi ngẫm lại cũng chả hiểu mình đang học cái gì nữa @@

2. Học những gì?

Thiệt ra là hồi đó mình chưa có định hướng được. Nên có học cái vẹo gì thì cũng vậy cả thôi. Mãi đến cuối kỳ 1 năm 3 lo mò mẫm đi thực tập, thì mới ngồi nghĩ nghiêm túc về ngành nghề sau này (trước cũng có nghĩ nhiều mà chưa nghiêm túc lắm).

Thời điểm đó mình tìm hiểu trên mạng thì ít tài liệu lắm. 100% đều nói outcome của ngành là ra làm BA.

Và đúng thiệt là giờ mình đang làm BA. Mình sẽ review lại những gì hồi đó mình học. Cái gì mình thấy quan trọng, cái gì mình thấy chán và không cần thiết thì mình cũng chia sẻ luôn.

2.1 Khung chương trình

Bỏ qua mấy môn đại cương như Chủ nghĩa Mác Lê Nin nhen anh em. Ngành Hệ thống thông tin quản lý (chuyên ngành Hệ thống thông tin doanh nghiệp) bao gồm mấy môn sau.

Kiến thức cơ sở ngành

  • Lý thuyết tài chính tiền tệ/ Financial and Monetary Theory
  • Tài chính doanh nghiệp/ Corporate Finance
  • Truyền thông trong kinh doanh/ Business Communications
  • Quản trị vận hành/ Operation Management 
  • Đạo đức kinh doanh & Văn hóa DN/ Business Ethics & Culture 
  • Anh văn chuyên ngành 1/ Professional English 1 
  • Anh văn chuyên ngành 2/ Professional English 2

Kiến thức ngành

  • Cơ sở dữ liệu/ Fundamental Database
  • Cơ sở lập trình/ Fundamental Programming
  • Cấu trúc dữ liệu & Giải thuật/ Data Structures & Algorithms 
  • Mạng truyền thông/ Networking 
  • Khoa học quản lý ứng dụng/ Management Science 
  • An toàn bảo mật/ Information Security 
  • Kho dữ liệu & Khai phá dữ liệu/ Data Warehouse & Data Mining 
  • Kiến trúc máy tính & Hệ điều hành/ Computer Architecture & Operating System

Kiến thức chuyên ngành

  • Kiến trúc hệ thống doanh nghiệp/ Enterprise System Architecture
  • Hệ thống thông tin quản lý/ Management Information System 
  • Hệ thống thông tin doanh nghiệp/ Enterprise Information System
  • Hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp/ Enterprise Resource Planning System
  • Phân tích và thiết kế hệ thống thông tin/ Analysis & Design Of Information Systems
  • Phát triển hệ thống thông tin quản lý/ Development Of MIS 
  • Quản trị dự án hệ thống thông tin/ Information System Project Management

2.2 Môn quan trọng

Mấy môn mình gạch chân là mấy môn quan trọng khi đi làm sau này. Để nhớ lại xem.

Tài chính doanh nghiệp là môn sẽ học kỹ hơn về nguyên lý kế toán. Hồi học nguyên lý kế toán là học các loại tài khoản, cách tính giá. Rồi phương pháp chữ T này nọ.

Đây là cái căn bản nhất và hầu như là gốc rễ của ERP. Nên chắc chắn một điều, anh em nào sau này muốn làm ERP thì phải nắm thật chắc kế toán. Tài chính doanh nghiệp sẽ học sâu hơn về domain này.

Cơ sở dữ liệu. Trường mình hồi đó dạy tập trung lý thuyết là nhiều, nhưng cũng có dạy SQL nữa. Môn này hồi đó mình học ngu bao nhiêu, thì giờ tiếc bấy nhiêu.

Thiệt ra thì làm BA ít khi đụng tới database lắm (chí ít tới thời điểm hiện tại của mình là vậy). Nhưng hiểu được cấu trúc dữ liệu là một cái rất quan trọng. Nó giúp mình nắm rõ hệ thống hơn rất nhiều.

Học Cơ sở dữ liệu, anh em nên nắm rõ CSDL là gì, rồi hệ quản trị CSDL là gì. Ý mình là nắm rõ nó là gì, chứ không phải chỉ lý thuyết ngáo ngáo thôi đâu.

Rồi tới các quan hệ 1-n, n-1 rồi n-n. Mấy cái này ra đi làm quan trọng lắm nha. Rồi tới mấy câu lệnh SQL cơ bản.

Nhớ là có cơ hội thực hành máy tính thì chịu khó ngồi làm. Để hiểu rõ bản chất của cái table nó là gì, khóa chính là gì, khóa ngoại là gì, abc, xyz. Hồi đó mình lười thực hành, phí phạm thời gian lắm.

BA thì không phải code, nhưng đọc hiểu code là một lợi thế. Vì bạn biết được anh em dev mình đang làm gì, bị stuck chỗ nào, để cùng giải quyết, xoay solution theo nhiều góc cạnh. Với lại quan trọng nhất là tập đọc hiểu code giúp mình có suy nghĩ logic và chặt chẽ hơn.

Cơ sở lập trình mình đánh dấu là quan trọng do nó là môn coding. Ở cái trường mà nghe tên đã thấy không dính dáng gì tới CNTT, mà còn được học CNTT nữa thì chắc chắn môn này là hàng hiếm rồi. Nên là học.

Học vì cùng lý do với môn Cơ sở dữ liệu. Học để suy nghĩ logic hơn. Để thiên hạ biết mình có hiểu code, kaka. Và để không sợ bố con thằng nào chém gió qua mặt hết :))

Kiến trúc hệ thống doanh nghiệp. Nghe tới tên là thấy có vẻ hay hay, có vẻ quan trọng rồi đúng không. Thiệt ra thì môn này cũng nhiều cái cũng trừu tượng chứ không ngon lành gì lắm đâu.

Gì mà các cấp quản lý trong doanh nghiệp, rồi mô hình ra quyết định. Rồi các mô hình quản lý doanh nghiệp, chiều dọc, chiều ngang gì đó. Rồi luồng đi của hệ thống. Nói chung là nhiều.

Học môn này anh em sẽ lùng bùng và cực kỳ ghét. Đó là điều chắc chắn. Nhưng cứ bình tĩnh, take it easy thôi. Cứ nhẹ nhàng đọc rồi hiểu từ từ. Hiểu ra sẽ thấy hay ho. Tại sao thông tin phải đi như vầy mà không đi luồng khác, abc, xyz.

Nói chung môn này giúp anh em hiểu được vấn đề ở tầng high level. Không học kỹ phí nửa cuộc đời :v

Xuống dưới là chùm 2 môn Hệ thống thông tin doanh nghiệp Hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp. Môn này là nâng cao của môn trên. Đi chi tiết và cụ thể hơn. Bắt đầu có phân loại ERP.

Mình chả hiểu sao hồi đó không học CRM, hay DMS hay HR gì thêm. Làm tới lúc đi phỏng vấn cũng chả hiểu ERP là cái vẹo gì :))

Anh em đừng để mấy cái CRM, DMS hay ERP này nọ nó làm khó. Thực ra cũng dễ hiểu thôi.

Ví dụ mỗi loại phương tiện có một mục đích riêng. Xe tăng để đi đánh giặc. Xe lu là để ủi đường. Tàu thủy đi trên mặt nước. Máy bay thì đi trên không. Mỗi loại xe có một đặc tính và một mục đích riêng biệt. Thì hệ thống cũng vậy thôi.

Có hệ thống sinh ra để phục vụ cho việc gia tăng doanh số, tập trung Sales Marketing như CRM (Customer Relationship Management), là front-end.

Có hệ thống sinh ra là để quản lý các nguồn lực trong tổ chức như ERP (Enterprise Resources Planning). Nguồn lực = Resources = Nhân sự, tiền của, tài sản, sản xuất vâng vâng và mây mây. Hệ thống nào quản lý mấy cái này thì gọi là ERP, là back-end.

Có hệ thống sinh ra là chỉ để quản lý các kênh phân phối hang như DMS (Distribution Management System). Hiện giờ thì mình mới gặp 3 loại này là nhiều thôi. Còn có nhiều loại khác nữa nhưng mình chưa gặp nên chưa dám chém :))

Nhưng mà nghĩ như vậy có vẻ hơi cục bộ. Do đó, môn Hệ thống thông tin quản lý hay Hệ thống thông tin doanh nghiệp sẽ giúp anh em hệ thống lại là có bao nhiêu hệ thống được dùng để hệ thống thông tin doanh nghiệp :v Nghe câu này xong mất hồn liền.

Nói nghe nguy hiểm vậy thôi chứ học… sẽ càng nguy hiểm hơn. Vì nó chia ra nhiều nhóm lớn như: DSS – Hệ thống giúp anh em ra quyết định, KMS – Hệ thống giúp anh em quản lý tài nguyên tri thức, TPS – Hệ thống thực thi & quản lý các giao dịch, rồi MIS – Hệ thống thông tin quản lý. Nói chung là búa lua xua hết. Học rồi sẽ biết.

Chốt. Hai môn này cực kỳ quan trọng. Nó giúp mình hình thành những ý niệm “đầu đời” về nghề. Và cái mà những hệ thống này mang lại là vô cùng thực tế. Mặc dù giáo trình cũng nói trên trời không.

Môn cuối, cũng là trùm cuối vì nó cũng-rất-cực-kỳ quan trọng. Nó là môn Phân tích & Thiết kế hệ thống thông tin!!!

Không cần nói nhiều. Sure với anh em luôn là: Những gì học trong môn này, ra đi làm gặp hết. Môn này thì cũng nhiều lý thuyết. Cả ký lý thuyết. Nhưng cố gắng hiểu rồi áp dụng thực tế thôi.

Học môn này phải hiểu được các phương pháp thiết kế như hướng đối tượng, hướng chức năng, khi nào dùng. Các phương pháp để mô hình hóa như UML, BPMN. Má ơi, mấy cái này sau này dùng nhiều thôi rồi luôn. Nên cố gắng nắm kỹ nha anh em.

Rồi sau cùng là chu trình phát triển hệ thống. Rồi phương pháp phát triển hệ thống như Agile, Scrum, Waterfall, Water Park, vâng vâng và mây mây.

Nói chung chốt hạ là có mấy môn quan trọng sau:

  • Tài chính doanh nghiệp/ Corporate Finance
  • Cơ sở dữ liệu/ Fundamental Database
  • Cơ sở lập trình/ Fundamental Programming
  • Kiến trúc hệ thống doanh nghiệp/ Enterprise System Architecture
  • Hệ thống thông tin doanh nghiệp/ Enterprise Information System
  • Hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp/ Enterprise Resource Planning System
  • Phân tích & Thiết kế hệ thống thông tin/ Analysis & Design Of Information Systems
Keep calm and stay focused

Keep calm and stay focused

2.3 Môn xém quan trọng

Thiệt ra thì môn nào cũng quan trọng, có điều là chưa có cơ hội xài tới thôi :v Học không bổ ngang thì cũng bổ dọc mà. Nhưng kẹt cái mấy môn này hồi đó sao học chán quá. Tới giờ vẫn chưa có cơ hội xài.

Lúc viết bài này, mình cũng có nghĩ là tới thời điểm hiện tại mình có dùng gì tới mấy môn này không. Ngồi nặn óc ra nghĩ chắc tới 1001 năm sau cũng chưa trả lời được quá 🙁

Nói vậy để anh em stay focus vào mấy môn trên. Mấy môn còn lại thì cố gắng đủ điểm thôi. 80/20 mà.

20% nỗ lực quyết định 80% sự thành công. Vận nội công tập trung vô 20% các môn quan trọng ở trên và mình tin rằng nó đem lại tới 80% hiệu quả thực tế khi đi làm.

Mà nhiều khi cũng tùy vào giảng viên nữa. Tuy môn nó xa rời tổ quốc quá, mà giáo viên hài hước thì đâu đó học cũng vô đúng không, không nhiều thì cũng chút chút :3

3. Và ra làm gì?

Sure rồi. Ra là làm BA. Nhưng mình cần clarify rõ mấy điểm này. Không phải ai học Hệ thống thông tin quản lý ra cũng đều làm BA và làm tốt BA. Và cũng không phải muốn làm BA thì cũng đều phải học Hệ thống thông tin quản lý.

Mấy anh em hồi đó chung ngành với mình chắc cũng phải hơn 50% là ra làm Ngân hàng, Sales, rồi làm Hành chính nhà nước, có đứa chạy Grab, rồi làm Hướng dẫn viên du lịch nữa, nhiều lắm. Cái này thì hiển nhiên, thời buổi giờ học ra làm trái ngành là chuyện bình thường. Có khi học ra làm đúng ngành mới là điều bất thường :))

Còn để làm BA thì không nhất thiết phải học MIS. Như mình chia sẻ ở bài BA là gì và làm những gì? thì BA có rất nhiều Domain, nào là: Kế toán, Sales, Marketing, Nhân sự, Tài chính, Sản xuất, búa lua xua hết.

Do đó nếu xuất phát điểm là học từ các ngành này ra thì lại là quá tốt. Vì khi đó mình đã có thế mạnh về domain knowledge đó rồi. Chỉ cần improve lên và tìm hiểu thêm về ngành IT/ Software Solution thôi. Vì bản chất ngành là cung cấp giải pháp, thông qua các ứng dụng công nghệ mà đúng không. Nên phải hiểu rõ người ta mới là điều quan trọng nhất!

4. Tản mạn

Bài này mình nói về các môn học quan trọng nên chú ý lúc học đại học. Nhưng thực ra mình thấy, yếu tố giúp mình thích nghề BA và sống được với nó tới thời điểm hiện tại, không nằm ở kiến thức đại học, mà nằm ở những gì mình làm thời đại học.

Hồi đại học mình tham gia hoạt động CLB nhiều lắm. Làm đủ thứ trên trời dưới đất nên được tiếp xúc nhiều với bên ngoài. Những cái đó nó tôi luyện và giúp mình rèn kỹ năng ghê gớm. Và đó cũng chính là cáimình quý trọng nhất thời đại học.

Nhưng để cân bằng giữa học và làm là không dễ. Để kết bài thì mình share cho anh em một tip nhỏ của mình. Đó là PHẢI có một nhóm bạn học. Để làm chi? Để anh em cùng kéo nhau lên. Sức kéo mạnh nhất là khi cả đám cùng đang sắp chìm. Lúc đó, tự khắc sức mạnh tập thể và tinh thần đoàn kết sẽ làm phần còn lại :))

Làm cái này, làm cái kia, tham gia cái này, cái kia, nhiều lúc lơ là học tập. Anh em nó sẽ nhắc mình. Chịu khó ngồi ôn tập với mình trước mùa thi (ý là chịu khó ngồi dạy lại mình). Đi học có tụi nó mới vui, mới có động lực. Và quan trọng là tụi nó chịu mớm bài cho mình lúc kiểm tra :))

Ok chốt lại lần thứ n là có 2 điều sau:

  1. Chỉ nên tập trung một số môn học quan trọng
  2. Tham gia hoạt động tập thể nhiều nhất có thể (và nhớ cân bằng).

Thôi chém gió dài rồi. Đa tạ anh em đã đọc tới đây. Lỡ đọc tới đây rồi thì để lại comment bên dưới cho mình luôn nhé.

Nguyen Hoang Phu Thinh

Hello anh em! Mình là Thịnh, hiện tại mình đang làm Business Analyst tại RBVH. Mình đang tập viết, tập đọc sách và góp nhặt những trải nghiệm trong nghề BA trên blog này. Hi vọng những chia sẻ của mình sẽ giúp ích được anh em 🙂 Read more about me